 Abraham AnlaÅŸması, eski ABD BaÅŸkanı Donald Trump hükümetinin Siyonistler adına uyguladığı bir projedir. Trump hükümetinin bu proje aracılığıyla Arap ülkeleri-Siyonist Ä°srail normalleÅŸmesinde yeni bir süreç baÅŸlatmaya çalıştı. Bu proje, Trump yönetiminin “iki devlet” çözümünü rafa kaldıran “Yüzyılın AnlaÅŸması” planının bir parçasıydı.
“Yüzyılın AnlaÅŸması” ya da “Yahudi Halk Devleti” planında, Ä°srail ile normalleÅŸme Filistin sorununun çözümünde bir ön ÅŸart olarak yer alıyor.
Tel Aviv’le yeni normalleÅŸme sürecinde Suudi Arabistan, Abraham AnlaÅŸması’nın en önemli ülkesidir.
BirleÅŸik Arap Emirlikleri’nin yanı sıra Bahreyn, Sudan ve Fas yeni süreçte Siyonist Rejimle resmi iliÅŸkilerine baÅŸlamış olsa da Suudi Arabistan bu gruba girmedi. Birçok analiste göre, Siyonist Ä°srail ile gizli iliÅŸkileri olan Suudi Arabistan’ın yeni süreçte bir Arap ve Ä°slam ülkesi olarak Tel Aviv ile normalleÅŸmeye girmemesi halinde ilk 4 ülkeden sonra Ä°srail ile iliÅŸkilerini normalleÅŸtirmesi bekleniyordu.
Suudi Arabistan’ın hava sahasını Siyonist Ä°srail’e ait yolcu uçaklarına açmasına ve Suudi havalimanlarından iÅŸgal altındaki bölgelere uçuÅŸlar gerçekleÅŸtirmesine raÄŸmen, Tel Aviv ile Riyad arasındaki iliÅŸkiler henüz normalleÅŸmedi.
İran-Suudi Arabistan Anlaşması
Son dönemlerde Suudi Arabistan’ın Ä°srail ile normalleÅŸme yolunda olduÄŸunu bildiren Batı’nın bölgedeki müttefik ülkelerine ait medya grupları Suudi Arabistan Krallığı ile Muhammed bin Salman tarafından her an Siyonist Ä°srail ile bir normalleÅŸme anlaÅŸması imzalanabileceÄŸini vaat ediyordu. Böyle bir durumda, aniden Çin’in arabuluculuÄŸunda Suudi Arabistan ile Ä°ran Ä°slam Cumhuriyeti’nin bir anlaÅŸması ve bu çerçevede diplomatik iliÅŸkilerini yeniden baÅŸlatması herkesi ÅŸaşırttı. Tahran-Riyad AnlaÅŸması’nın akla getirdiÄŸi ilk spekülasyon, Suudi Arabistan’ın izlediÄŸi yoldan saparak bölgede yeni ittifaklara yöneldiÄŸi oldu.
Bu görüşten Suudi Arabistan’ın bölgesel politikasının deÄŸiÅŸtiÄŸi ve Riyad’ın ABD karşıtı akımına yönelmesiyle birlikte “Siyonistlerle iliÅŸkileri normalleÅŸtirme” planının çıkmaza girdiÄŸi sonucunu çıkarabiliriz. Ancak ÅŸu soru akıllara gelir: Bu spekülasyonun kökleri bölgenin gerçekleri ve Suudi Arabistan’ın mevcut yaklaşımına dayanıyor mu?
Suudi Arabistan’ın Ä°ran’la Diplomatik Ä°liÅŸkileri Yeniden Kurma Hedefi
Suudi Arabistan’ın bölgede karşı karşıya olduÄŸu durum nedeniyle Ä°ran’la iliÅŸkilere ihtiyacı var. Yemen savaşının batağına saplanan Suudi Arabistan, bu savaşı kendi lehine çevirecek güce sahip deÄŸil. Bu savaÅŸ bir yandan Suudi Arabistan’a pahalıya mal olurken diÄŸer yandan ülkenin otorite ve itibarını zedelemiÅŸtir. Bu yüzden Ä°ran’ın bölgedeki rolünü dikkate almadan Yemen krizini çözmenin mümkün olmadığını anlayan Riyad yönetimi Tahran’la yakınlaÅŸmaya yönelmiÅŸtir.
Öte yandan Riyad, Suriye, Irak ve Lübnan krizi gibi diÄŸer bölgesel meselelerde Batı’nın safında yer almıştı. Batı’nın bu ülkelerle ilgili planları baÅŸarısız olması Suudi Arabistan’ın pratikte yalnız kalmasına yol açmıştı. Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın bu durumdan çıkabilmesi için Ä°ran liderliÄŸindeki DireniÅŸ Ekseniyle uzlaÅŸmaya ihtiyacı vardı. Suriye ve Irak’ta yaÅŸanan krizlerden ders alan Suudi Arabistan Batı’nın tek taraflılığına karşı bölgede ortaklarını çeÅŸitlendirmesi gerektiÄŸi sonucuna vardı.
Kral Selman Döneminde Suudi Arabistan’ın Bölgesel Yaklaşımı
Suudi Arabistan’da Kral Abdullah’ın ölümünün ardından iktidarın Selman bin Abdülaziz’e geçmesi, Riyad yönetiminin bölgeye yönelik yaklaşımını deÄŸiÅŸtirmedi. Ancak Muhammed bin Selman’ın veliaht seçilmesiyle birlikte ülkenin bölge politikası deÄŸiÅŸime uÄŸradı. Uzun yıllardır ABD’de bulunan, Amerikan ve Siyonist lobilerle temas halinde olan Muhammed bin Selman, Suudi Arabistan’da ciddi bir deÄŸiÅŸim arıyordu. Bin Selman’ın yeni Suudi Arabistan’ı modern, batılı ve laik bir ülke olacak. Muhammed bin Selman’ın attığı adımlar bu deÄŸiÅŸikliÄŸi doÄŸruluyor.
Ãœlkedeki yeni reformlar, ABD’nin yeÅŸil ışığı ve Batı’nın ön koÅŸullarıyla uygulanmaktadır. Ancak Suudi Arabistan yöneticilerinin geleneksel görüşlerinin ne zaman rafa kaldırılacağı henüz belli deÄŸil. Görünüşe göre bu konu kısa sürede kamuya açıklanmayacak.
Suudi Arabistan ile İran arasında imzalanan anlaşmanın ardından Riyad-Tel Aviv normalleşmesi konusunun çıkmaz girdiği gözüküyor ve şimdiki durumda bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bile belli değil.
Ayrıca Muhammed bin Selman bu konuda çeÅŸitli engellerle karşı karşıyadır. Bu engeller şöyle: Vehhabi dini çevreler ile Suudi toplumunun Tel Aviv’le normalleÅŸmeye karşı çıkması, normalleÅŸmenin resmi açıklanmasının ardından ABD’nin desteÄŸine olan güvensizlik, Ä°slam ülkelerinin tepkisi, normalleÅŸmenin Riyad’ın önceki Filistin yaklaşımıyla uyuÅŸmaması ve çatışma endiÅŸesi.
Bunlar, Suudi Arabistan’ın Tel Aviv’le normalleÅŸmesini erteleyen konulardır
Bazı gözlemcilere göre; Suudi Arabistan, bölge ülkelerinin yoÄŸun baskısını azaltmak için Ä°ran’la varılan anlaÅŸmayı Tel Aviv’le normalleÅŸmenin baÅŸlangıcı olarak yaptı. Riyad, ÅŸu anda normalleÅŸmeyi resmen açıklayacak durumda deÄŸil. ABD’de yapılacak seçimlerde Trump” gibi cumhuriyetçi bir baÅŸkanın göreve geldiÄŸinde ve aynı zamanda Siyonist Ä°srail’de saÄŸcıların iktidarda olduÄŸunda açıklanabilir.
Åžu anda ABD’li yetkililerinin Suudi Arabistan ve iÅŸgal altındaki Filistin topraklarına yaptığı ziyaretler, ABD’nin Suudi Arabistan ile Siyonist Rejim arasındaki normalleÅŸme sürecini sonuçlandırmak istediÄŸini gösteriyor. ABD’li senatör Lindsey Graham’ın Riyad temasları ve ABD Temsilciler Meclisi BaÅŸkanı Kevin McCarthy’nin Tel Aviv’e gerçekleÅŸtirdiÄŸi ziyaret bu baÄŸlamda yorumlanabilir.
Ancak Suudi Arabistan’ın bu konuya temkinli yaklaÅŸması, normalleÅŸme için koyduÄŸu sert koÅŸullar ve Ä°ran’la saÄŸlanan anlaÅŸmanın normalleÅŸme sürecinin gidiÅŸatını deÄŸiÅŸtirdiÄŸini ve belirsiz duruma soktuÄŸunu kanıtlıyor.
