Soru: Gıybet nedir?
Cevap:
Her hangi bir mümin aybını, hatası ve yanlışını onu kötülemek için arkasından söylemek, söz taşımak gıybet olur. Gıybet, haramdır.
Gıybet olunan kimse, bedeninde, nesebinde, ahlakında bulunan bir kusuru, arkasından söylendiği zaman, bunu işitince üzülürse, gıybet olur. Duyunca üzüleceği bir sözü yüzüne karşı da söylemek günahtır.
Kapalı söylemek, işaret ile hareket ile bildirmek, yazı ile bildirmek de, hep söylemek gibi gıybettir.
Kur’an-ı kerimde gıybet:
يَاا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا……. وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًاۜ
Ey İman edenler ( Ey Allah’a inanalar) Birbirinizi gıybet etmeyiniz. [Hucurat 12]
Gıybet, adam çekiştirmek demektir. Birini gıybet etmenin, ölmüş insanın etini yemek gibi olduğu bildirildi.
اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ اَخ۪يهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُۜ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ
Hadis-i şeriflerde Gıybet
Hz. Peygamber efendimiz (s.a.a):
1 – Miraca çıkarıldığımda, bakırdan tırnaklarıyla yüzlerini ve göğüslerini tırmalayan kimseler gördüm. “Bunlar kim” diye Cebraile sordum. Cebrail aleyhisselam, “Gıybet ederek insanların etini yiyen, şahsiyetlerini zedeleyen kimselerdir” dedi.
2 – Miracda göğüslerinden asılarak azap edilenleri gördüm. “Bunlar, kaş göz işaretiyle alay ve gıybet edenlerdir” dendi.
Nitekim Kur’an’da, şöyle buyuruluyor:
وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍۙ
“İnsanları arkadan çekiştirip, kaş göz ile alay edenlerin vay haline!” [Hümeze1]
3 – “Miracda, Cehennemde kokmuş leş yiyenlerin kim olduğunu sordum. “Bunlar, gıybet ederek insanların etlerini yiyenlerdir” dendi.”
4 – Kıyamette bir kimse, sevap defterinde, yapmadığı ibadetleri görür. Bu nedir? Bunları ben işlemedim diye sorar “Bunlar seni gıybet edenlerin sevaplarıdır” denir.
5 – Bir cemaat içinde bulunurken, bir kimse hakkında gıybet edildiğini görürsen, o kimse için yardımcı ol. Ve cemaati de gıybet etmekten men etmeye çalış veya orayı terk et.
6 – Din kardeşinin yüzüne söylemekten hoşlanmayacağın şey gıybettir.
7- Bir kimsenin yanında din kardeşi gıybet edilir de, yardıma muktedirken ona yardım etmezse, Allah-u teâlâ o kimseyi dünya ve ahirette rezil eder.
8- Falancanın boyu kısadır diyen birine, Peygamber efendimiz, (Bu sözün denize atılsa, denizi kokutur) buyurdu.
9 – “Cehennemden en son çıkan, gıybetten tevbe edendir. Cehenneme ilk giren, gıybetten tevbe etmeden ölendir.”
10 – “Beş şey oruç ve abdestte hayır bırakmaz: Yalan söylemek, gıybet etmek, söz taşımak, şehvetle harama bakmak ve yalan yere yemin etmek.”
Gıybetin çeşitleri nelerdir?
1 – Her hangi bir mümin ayıbını, hatası ve yanlışını onu kötülemek için arkasından söylemek
2 – Kapalı söylemek, işaret ile hareket ile bildirmek, yazı ile bildirmek de, hep söylemek gibi gıybettir.
3 – Birini kastederek kaş göz hareketi yapmak eğer o şahıs, o hareketten dolayı üzülürse gıybet olur, günah olur. Üzülmezse hoşlanırsa günah olmaz, caiz olur.
Gıybetin zararı nelerdir? Ve Gıybetten kurtulmak mümkün müdür?
Evet, gıybeti ve zararını bilen gıybetten kaçıp kurtulur. Mesela yılanı ve zararını bilen, yılanla oynar mı? Yılanı koynuna alıp yatar mı?
- Gıybetin zararını düşünmeli! Gıybet sebebiyle, sevaplarının gideceğini, hatta gıybet ettiği kimsenin günahlarını da yükleneceğini bilmelidir.
- Kıyamette, sevap defteri açılan bir kimse, “Dünyada iken, şu ibadetleri yapmıştım, burada yazılı değil” der. “Onlar, silinip gıybet ettiklerinin defterlerine yazıldı” denir.
- Gıybet, dünyada insanın alında bir kara lekedir! Kendini dedikoducu olarak tanıtmış olur.
- Gıybet edeni dinleyenler de gıybet edenin günahına günahta ortak olmuş olurlar.
- Gıybet eden şahıs dünyada kendisini itibarsız biri ve ahirette ise kendisini başkası yüzünden Cehennem ateşine atmış olur. Bir kimse, başka birine kırgınsa, dargınsa, konuşmuyorsa onu kötülemeye çalışır, gıybetini eder. Başkasına kızıp da kendini Cehenneme atmanın mantık dışı olduğunu bilen biri, gıybet etmez.
- Gıybet etmekle, ona zarar vermiş olmuyor, kendini felakete atıyor. Üstelik sevmediği kişinin günahlarını alıp, yerine kendi sevaplarını veriyor.
- Bazen topluluktakileri memnun etmek, onları güldürmek için gıybet edilir. İnsanları memnun ederek, Allah’ın gazabına maruz kalmayı istemek ne kadar doğru olabilir ki?
Başkalarını gıybet edip kusur araştıran kimse, kendi kusurlarını göremez. Hâlbuki kendi kusurları ile meşgul olan başkalarının kusurlarını göremez. Başkalarının kusurları ile uğraşan birinin, kendi kusurunu görmeyen birisi insanlar içinde en zavallı birisidir.
- Gıybet zinadan daha kötüdür. Hadis-i şerifte şöyle geçmektedir:
“Gıybetten sakının; çünkü gıybet zinadan daha şiddetlidir. Kişi zina edip tövbe eder de, [bir daha yapmazsa], Allah-u Teâlâ onun tövbesini kabul eder. Ama Gıybet edilen, gıybet edeni affetmedikçe, Allah da onu affetmez.
Neler gıybet sayılmaz?
1 – İstişare edene, (O erkeğin veya kızın şu kusuru vardır) demek, yahut, (O malı alma, şu kusuru var) demek gıybet sayılmaz.
2 – fasık, Facir ve Münafıkın hakkında konuşmak
Hadis-i şerifte buyuruyor: “hâlini anlatmaktan çekinmeyin ki halk, onun zararından korunsun.”
3 – Ailesini, Arkadaşını, kötü arkadaşlardan korumak için, yapılan sohbet
Gıybet olmaz.
Hadis-i şerifte buyuruyor:
“Hayâsızdan bahsetmek gıybet olmaz”
4- Bir haksızlığı, bir yolsuzluğu şikâyet için, ilgili mercilere bildirmek.
5- Etkili ve yetkili birine, kötülüğe mani olması için, (Falanca, gayri meşru iş yapıyor) demek.
6- Şahitlikte, (Falanca şöyle yaptı) demek.
7- İnsanları, açıktan günah işleyenlerden korumak için, mesela (O kumarbazdır) demek.
Ana babanın gıybeti caiz midir?
Helal edeceği bilinse bile, anne babanın gıybeti caiz değildir ve büyük günahtır, helâlleşmek gerekir. Ana baba hakkını helâl etse de, gıybet etmek günah olduğu için, ayrıca tövbe etmek de gerekir.
